Δρ Χριστιάνα Φιλίππου Χαριδήμου

MS, RDΝ, DProf

Κλινική & Αθλητική Διαιτολόγος, Διατροφολόγος

Συντονίστρια Προγράμματος Διατροφής & Διαιτολογίας ΕΠΚ

Αντιπρόεδρος Συνδέσμου Διαιτολόγων & Διατροφολόγων Κύπρου

 Ο κλινικός & αθλητικός διαιτολόγος, διατροφολόγος είναι υπεύθυνος για τον προσδιορισμός και την αξιολόγηση της διατροφικής κατάστασης του διαβητικού αθλητή/αθλούμενου πριν, κατά την διάρκεια και μετά την άσκηση. Επίσης μπορεί να αναγνωρίσει τις επιπλοκές του διαβήτη και πως η άσκηση και η διατροφή τον επηρεάζουν. Στην επιτυχία του διαβητικού αθλητή/αθλούμενου καθοριστικό ρόλο παίζει η ενεργή συμμετοχή της ομάδας επαγγελματιών υγείας, έτσι ώστε να βοηθά το κάθε άτομο να πετύχει και να διατηρήσει έναν υγιή τρόπο ζωής.

Βάση της επιδημιολογικής έρευνας του Συνδέσμου Διαιτολόγων και Διατροφολόγων Κύπρου μόνο το 4.5% του πληθυσμού κάνει βαριά φυσική δραστηριότητα, 8.8% μέτρια, 31,7% πολύ λίγο και 54.9% ελάχιστον (2011). Επίσης 9% των  κυπρίων έχουν διαγνωστεί με διαβήτη και 16% με το μεταβολικό σύνδρομο (2017).

Η  άσκηση έχει θετική επίδραση στην πρόληψη του διαβήτη τύπου ΙΙ και στη διαχείριση των τύπου Ι και ΙΙ (2011). Το US Department of Health and Human Services, Physical Activity and Health (2008) αναφέρει τα οφέλη στην υγεία από τη συστηματική άσκηση όπως το λιπιδαιμικό προφίλ, τη μείωση του σωματικού βάρους, του σωματικού λίπους, της αρτηριακής πίεσης και του κινδύνου καρδιαγγειακής νόσου. Η φυσική δραστηριότητα  καθυστερεί την εμφάνιση (Haskell et al, 2007) νευροπαθειών, αμφιβληστροειδοπαθειών, νεφροπαθειών, άγχους, νευρικότητας, του κινδύνου από άλλες ασθένειες, της λειτουργικής ανεπάρκειας που συμβαίνει με τη γήρανση και των υφιστάμενων επιπλοκών από άλλες ασθένειες. Η άσκηση επηρεάζει θετικά την ευαισθησία στην ινσουλίνη των μυών και του ήπατος, διεγείρει την πρόσληψη γλυκόζης στα περισσότερα κύτταρα του σώματος, μπορεί να βελτιώσει τον γλυκαιμικό έλεγχο και επίσης η υιοθέτηση και συντήρηση της σωματικής δραστηριότητας μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο για καρδιαγγειακές επιπλοκές των διαβητικών από 35% - 55%. Επίσης η άσκηση ασκεί επίδραση  όπως την ινσουλίνη που ενισχύει την απορρόφηση της γλυκόζης και σε περιπτώσεις που υπάρχει ανεπάρκεια της ινσουλίνης (ACSM, 2017). Ο διαβητικός που ασχολείται με τον αθλητισμό μπορεί να είναι καλός αθλητής, ακόμα και πρωταθλητής κάνοντας κάποιες προσαρμογές: α) σύμφωνα με το είδος της προπόνησης, β) τη διάρκεια της προπόνησης  και γ) την έντασή της και τον τύπο διαβήτη.

Στους αθλητές και αθλούμενους με διαβήτη θα πρέπει να τους γίνεται

Η σωστή αξιολόγηση (ιατρική, διατροφική), να τους δίνονται συμβουλές, για να

αποφευχθούν επικίνδυνες συμπεριφορές, να τους παρέχονται συγκεκριμένες

συστάσεις για την παρακολούθηση της γλυκόζης και της ινσουλίνης και να τους

γίνονται προσαρμογές διατροφής, έτσι ώστε να μπορούν να προβλέψουν και να

αντισταθμίσουν τις απαιτήσεις της γλυκόζης κατά τη διάρκεια αθλητικών αγώνων.

Επίσης πρέπει να προσέξουν τον τύπο και τις ώρες των γευμάτων, τη δοσολογία της

ινσουλίνης, την τακτική παρακολούθηση της γλυκόζης αίματος, την ποσότητα και το

είδος της τροφής που καταναλώνεται και τα επίπεδα της φυσικής δραστηριότητας

(ένταση, διάρκεια, συχνότητα). Οι ώρες γευμάτων είναι σημαντικές. Σταθερές ώρες

γευμάτων κάθε μέρα συστήνονται ειδικά για εκείνους που λαμβάνουν ινσουλίνη μακράς

δράσης π.χ. NPH και η  παράληψη γεύματος μπορεί να προκαλέσει υπογλυκαιμία.

Υπάρχει μεγαλύτερη ευελιξία γύρω από το χρονοδιάγραμμα των γευμάτων όταν γίνεται

εντατική θεραπεία με ινσουλίνη- αντλία ινσουλίνης ή πολλαπλές καθημερινές ενέσεις

ινσουλίνης. Οι μεταβλητές που επηρεάζουν τη γλυκόζη του αίματος κατά τη

διάρκεια της άσκησης είναι η διάρκεια και η ένταση της άσκησης, ο χρόνος που γίνεται

η άσκηση σε σχέση με τα γεύματα/ενδιάμεσα και ο συνδυασμός των θρεπτικών

συστατικών πριν την άσκηση, η δόση της ινσουλίνης, η ώρα της άσκησης σε σχέση με

ινσουλίνη, οι καιρικές συνθήκες (θερμοκρασία), το άγχος και η ενυδάτωση. Από τις

προαναφερθείσες μεταβλητές καθορίζονται  οι δοσολογίες ινσουλίνης και υδατανθράκων

κατά την διάρκεια και μετά την άσκηση. Βοηθούν να καθορίσουμε την γλυκαιμική

αντίδραση από την άσκηση και να γίνει σωστή αυτό-διαχείριση στην απόφαση για

άσκηση. Ο έλεγχος της γλυκόζης αίματος πρέπει να γίνεται 1 με 2 ώρες μετά την

άσκηση, για να γίνει σωστή αξιολόγηση της αντίδρασης της γλυκόζης αίματος στην

άσκηση  και να μπορούν να παρθούν σωστές αποφάσεις στις αλλαγές του φαγητού και

της δόσης ινσουλίνης. Συχνός έλεγχος μετά από άσκηση, περιλαμβανόμενης και της

διάρκειας της νύχτας  (π.χ. στις 3.00 πμ.) συστήνεται ως μέτρο ασφάλειας για την

πρόληψη καθυστερημένης εμφάνισης υπογλυκαιμίας.

Στον πιο κάτω πίνακα ανάλογα με την ένταση και διάρκεια της άσκησης και τις

μετρήσεις γλυκόζης πριν ή κατά την διάρκεια της άσκησης συστήνονται οι ανάλογες ποσότητες υδατανθράκων σε γραμμάρια.

Ένταση & διάρκεια άσκησης

Γλυκόζη αίματος (mmol/l) =>

Πρόσληψη υδατανθ. (γρ)

Γλυκόζη αίματος

Mg/dl

Εισηγήσεις τροφίμων και ποτών με ισοδύναμα

Σύντομη άσκηση υψηλής έντασης (<30 λεπτά π.χ. άρση βαρών, σπριντ)

< 4.5 – 5.6 => 10 – 15γρ

6-10  => τίποτα

< 80-100 mg/dl

(108  mg/dl – 180 mg/dl)

15 γρ. υδατ. = 1 φρούτο

Ελαφριά άσκηση (π.χ. 30 λεπτά περπάτημα, 60 λεπτά σουηδική)

<6 => 15   >6 => τίποτα

(108 mg/dl)

15 γρ. υδατ. = 1 φρούτο ή 1 φ. ψωμί ή 2-3 κράκερς

Μέτρια (<45 λεπτά π.χ. κολύμβηση, τζόγκινγκ, τέννις, μπάσκετ)

<6 => 30-45  γρ.

6-10 => 15 γρ.

10-14 => τίποτα

14+ => αποφυγή άσκησης

(108 mg/dl)

(108-180 mg/dl)

(180 – 252 mg/dl)

(250 mg/dl +)

30 γρ. υδατ. = 2 φρούτα ή 1 ποτ. Χυμό ή ισοτονικό ποτό + 1 φρούτο ή μπάρα δημητριακών

Μέτρια (>60 λεπτά π.χ. ποδόσφαιρο, ποδηλασία)

10-14 => 10-15 γρ/ώρα, (μειωμένη δόση ινσουλίνης

>13-14 και κετόνες => δεν ενδείκνυται άσκηση

17 (χωρίς κετόνες) => αποφυγή άσκησης

(180 – 252 mg/dl)

(234  - 252 mg/dl)

(306 mg/dl)

15 γρ. υδατ. = Αθλητικό/ισοτονικό ποτό ή διαλυμένο χυμό  μήλου (1/2) ή

1 φρούτο ή 1 μπαρ δημητριακών

Δυνατή προπόνηση (>60 λεπτά π.χ. τρίαθλο, μαραθώνιος, κανό, καγιάκ, ποδηλασία, ελεύθερη χιονοδρομία)

<6 => 45  γρ

6-10 => 30-45 γρ

10-14 => 15-30  γρ

14+ => αποφυγή άσκησης

(108 mg/dl)

(108-180 mg/dl)

(180 – 252 mg/dl)

(252 mg/dl +)

45 γρ. υδατ. = αθλητικό/ισοτονικό πότο ή αθλητικό ποτό + μπανάνα ή τζελ υδατ.

Σκληρή προπόνηση (>60 λεπτά π.χ. τρίαθλο, μαραθώνιος, κανό, καγιάκ, ποδηλασία, ελεύθερη χιονοδρομία)

<6 => 50 g/ώρα

6-10 => 25-30 g/ώρα

10-14 => 10-15 g/ώρα

(108 mg/dl)

(108-180 mg/dl)

(180 – 252 mg/dl)

50 γρ. υδατ. = αθλητικό/ισοτονικό ποτό ή τζελ υδατ. ή και φρούτο

 Σε κοινή δήλωση (position statement) από τους ACSM, the Academy of Nutrition and Dietetics και Dietitians of Canada συνόψισαν γενικές οδηγίες για τους αθλητές με διαβήτη ("Nutrition Principles and Recommendations in Diabetes"). Συγκεκριμένα λιγότερο από 25 με 35% των ολικών ενεργειακών αναγκών την ημέρα θα πρέπει να προέρχονται από λίπος και λιγότερο από 7% των ενεργειακών αναγκών την ημέρα από κορεσμένο λίπος (περιορισμός στα τρανς). Τα τρανς λιπαρά βρίσκονται κυρίως σε βούτυρο και μαργαρίνη. Η διατροφή πρέπει να είναι χαμηλή σε κορεσμένα λίπη και η συνολική κατανάλωση χοληστερόλης πρέπει να είναι στα  200 mg/ημέρα. Οι κύριες πηγές χοληστερόλης και κορεσμένου λίπους είναι τα εντόσθια, ο κρόκος του αυγού, το ολόπαχο γάλα, τα γαλακτοκομικά προϊόντα και το κόκκινο κρέας. Όσο αφορά τους υδατάνθρακες συστήνονται 48-60% των ολικών θερμίδων. Μεταξύ 15 και 20% των ολικών θερμίδων της ημέρας πρέπει να προέρχονται από πρωτεΐνες, όχι όμως για άτομα με κάποια προβλήματα στα νεφρά (χρόνια νεφρική νόσο CKD). Άτομα με CKD συνιστάται να τρώνε μια διατροφή χαμηλή σε περιεκτικότητα πρωτεϊνών. Η διατροφή πρέπει να είναι πλούσια σε φυτικές ίνες (25 έως 30 γραμμάρια ανά ημέρα), οι οποίες  μπορούν να βοηθήσουν στον έλεγχο των επιπέδων γλυκόζης. Επίσης συστήνεται διατροφή χαμηλή σε περιεκτικότητα νατρίου (2300 mg ημερησίως). Για άτομα με διαβήτη και υπέρταση ή καρδιακή ανεπάρκεια, η διαιτητική πρόσληψη νατρίου συστήνεται στα 2000 mg την ημέρα.

Όσο αφορά άλλα θρεπτικά συστατικά όπως το χρώμιο το οποίο εμπλέκεται στην

ρύθμιση του σακχάρου  και στο μεταβολισμό των λιπιδίων η έλλειψη του μπορεί

να προκαλέσει διαταραχή στην ανοχή της γλυκόζης, απώλεια βάρους και

νευροπάθειες. Τα επίπεδα του χρωμίου μειώνονται στον Σακχαρώδη Διαβήτη και

την αύξηση της ηλικίας. Οι συνιστώμενες ημερήσιες δοσολογίες είναι 50-200 mcg

την ημέρα. Το μαγνήσιο λειτουργεί ως συμπαράγοντας στο σύστημα μεταφοράς

του σακχάρου, και εμπλέκεται στους μηχανισμούς της οξείδωσης του. Σε

περίπτωση παρατεταμένης υπεργλυκαιμίας, η αποβολή μαγνησίου από τα ούρα

είναι αυξημένη. Οι συνιστώμενες ημερήσιες δοσολογίες είναι 310-420 mg  την

ημέρα. Ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει να δίνεται στα άτομα με διαβήτη που

γυμνάζονται όσο αφορά την υπογλυκαιμία κατά και μετά την άσκηση, η οποία

μπορεί να διαρκέσει μέχρι και 48 ώρες μετά. Μερικά συμπτώματα είναι η

αδυναμία, το τρέμουλο στα χέρια, ο ιδρώτας, η ζάλη, η κόπωση, η υπερβολική

πείνα, η θολή όραση, η σύγχυση, η κεφαλαλγία, η αδυναμία συγκέντρωσης και ο

ανεπαρκής συντονισμός. Όταν η γλυκόζη νηστείας είναι πάνω από 250 mg/dl και

παρουσιάζεται κέτωση ή πάνω από 300 mg/dl και δεν παρουσιάζεται κέτωση,

τότε η άσκηση πρέπει να αποφεύγεται.

 

Στην μελέτη FinnDiane (2013) διαπιστώθηκε ότι η άσκηση μπορεί να βελτιώσει τον

έλεγχο της γλυκόζης του αίματος και να μειωθεί η δόση ινσουλίνης σε άτομα με

διαβήτη τύπου Ι. Σε μία άλλη έρευνα από Wadén et al (2005) σε

παιδιά 10 με 18 ετών έδειξε ότι για τους περισσότερους τα επίπεδα  γλυκόζης

αίματος μειώθηκαν περίπου 25%. Η μελέτη αυτή έδειξε ότι τα παιδιά και έφηβοι

που συνήθως γυμνάζονταν μετά το σχολείο (όταν μετά το σχολείο έχει

δραστηριότητες) είχαν μείωση κατά 40% στα επίπεδα γλυκόζης στο

αίμα τους. Επίσης σε μία άλλη έρευνα Network (DirecNet) Study Group (2005),

έδειξε ότι ως και το 80% του διαβήτη τύπου ΙΙ, μπορεί να προληφθεί με την

υιοθέτηση μιας υγιεινής διατροφής και αύξηση της φυσικής δραστηριότητας.

Μελέτες στις οποίες άτομα συμμετείχαν στην σωματική άσκηση και σωστή

διατροφή, έδειξαν ότι η εξέλιξη του προ-διαβήτη στον τύπο ΙΙ διαβήτη μειώθηκε

κατά 31-63% σε ενήλικες.

Τέλος να αναφέρουμε ότι σήμερα υπάρχουν αθλητές με διαβήτη τύπου Ι και ΙΙ,

Ψηλού επιπέδου που αγωνίζονται και διακρίνονται παγκόσμια.

 

Βιβλιογραφία

  1. US Department of Health and Human Services, Physical Activity and Health Summary (2008) Physical Activity Guidelines - health.gov https://health.gov/paguidelines/guidelines/summary.aspx
  2. Haskell WL1, Lee IM, Pate RR, Powell KE, Blair SN, Franklin BA, Macera CA, Heath GW, Thompson PD, Bauman A. (2007) Physical activity and public health: updated recommendation for adults from the American College of Sports Medicine and the American Heart Association. Med Sci Sports Exerc.
  3. Vighnesh Vetrivel Venkatasamy, Sandeep Pericherla, Sachin Manthuruthil, Shikha Mishra, and Ram Hanno (2013) Effect of Physical activity on Insulin Resistance, Inflammation and Oxidative Stress in Diabetes Mellitus FinnDiane Study J Clin Diagn Res; 7(8): 1764–1766. Published online 2013 Jul 17. doi:  7860/JCDR/2013/6518.3306
  4. American College of Sports Medicine (2017) http://www.acsm.org/public-information/acsm-journals/guidelines
  5. The Diabetes Research in Children Network (Direcnet) Study Group. Diabetes Technology & Therapeutics. (2005) 7(5): 675-680. https://doi.org/10.1089/dia.2005.7.675
  6. Andreou Ε., Papandreou D., Philippou C., et al (2017) Type 2 diabetes and its correlates in a first nationwide study among Cypriots adults. Primary Care Diabetes II, 112-118.

Επικοινωνία

ΤΗΛ: 00357 22315786

FAX: 00357 22316793

Email: epikerignosi@cytanet.com.cy

Λουτρακίου 3Β,2027, Στρόβολος – ΛΕΥΚΩΣΙΑ

 

Πληροφορίες

 Κύρια αποστολή του εξειδικευμένου ιατρικού  ειδησεογραφικού portal  healthtodaylife.com είναι η ενημέρωση των επισκεπτών του για τα σημαντικότερα γεγονότα της τρέχουσας επικαιρότητας στον Τομέα της Υγείας.

Ο διαδικτυακός χώρος απευθύνεται στους ιατρούς και άλλους επαγγελματίες υγείας με θεματολογία που ενδιαφέρει επίσης το ευρύτερο κοινό.

Επιπρόσθετα, οι επισκέπτες της σελίδας έχουν πρόσβαση στην ειδησεογραφία και αρθρογραφία τριών έγκυρων ιατρικών εντύπων, της εφημερίδας «ΙΑΤΡΙΚΟΣ ΤΥΠΟΣ», του επιστημονικού, ιατρικού περιοδικού CMR (Cyprus Medical Review) καθώς επίσης του περιοδικού «ΥΓΕΙΑ για ΟΛΟΥΣ».

Top